برگزيديم . اين رساله تاكنون منتشر نشده است . 3 - وجه انتساب آن به آقا على به دو دليل ذيل است : اولا در مجموعه‌اى آمده است كه اكثر رسائل آن قطعا يا اطمينانا متعلق به آقا على مدرس است . ثانيا : رأى مختار آن با مختار آقا على در مسئله وحدت وجود در بدايع الحكم و تعليقات اسفار و ديگر آثار حكيم مؤسس سازگار است . 4 - اكثر رساله فارسى و عبارت آخر آن عربى است . 5 - سبك و سياق نگارش اين رسالهء مختصر به قوت ديگر مكتوبات آقا على نيست . يا مورد ويرايش مصنف واقع نشده و يا از تقريرات دروس اوست كه به قلم شاگردانش به رشتهء تحرير در آمده است . احتمال دوم را اقوى دانسته اين رساله را در زمرهء تقريرات آقا على به حساب آورديم . هر چند نام مقرر و تاريخ كتابت نيز نامشخص است . 6 - رساله در مقايسه مدعاى حكما در بحث وحدت وجود و قول صوفيه در اين باب پس از تقرير نظر آنهاست . به نظر حكما واجب الوجود همان وجود به شرط لا از تعينات است ، حال آنكه به نظر صوفيه حقيقت وجود لا به شرط از تعين و لاتعين است . تقرير كلام صوفيه چنين است : وجود بلكه موجود يكى است . تكثرات توهم ماست ، نه اينكه در واقع تكثرى باشد . اگر اين تعينات موهومه از او برداشته شود ، همان خواهد بود ، اين تكثرات همه مظاهر اوست . همهء اشياء را به يك تجلى موجود نمود ، لكن عدم ظهور به جهت عدم استعداد قوابل است . آنچه نسبت به ملاصدرا داده شده اين است كه او ممكنات را از قبيل ظلّ و واجب الوجود را ذى ظل مىداند ، ظل از خود وجود عليحده ندارد بلكه حيثيت ذاتش تبعيت و ارتباط به ذى ظل است . رساله بدون نتيجه گيرى به پايان مىرسد ، ظاهرا رساله ناقص است . تفصيل بحث وحدت وجود را آقا على در بدايع الحكم تحت عنوان تنقيح كفر و ايمان آورده است . 7 - خلاصهء نظر آقا على در باب وحدت وجود به اين قرار است : « آنچه به بعضى منسوبين به كشف و عرفان نسبت دهند كه حقيقت حق تعالى وجودى لا به شرط بود و سارى